Een vraag kan iets teweegbrengen

Je doet een vraag pas recht door hem te stellen

(Pádraig Ó Tuama, Verhalen van liefde en alles wat schuurt p. 85)

Ik zou daar nog aan toe willen voegen dat een gestelde-vraag pas tot zijn recht komt als wij onszelf ervoor openstellen.

Toen ik als kind op de basisschool zat stelden de meester of de juffrouw (zo noemde we de onderwijzers toen) regelmatig vragen aan mij. Die vragen waren bedoeld om mij ‘het juiste antwoord’ te laten geven.

Als ik het juiste antwoord wist voelde ik mij blij, maar als ik het niet wist dan voelde ik mij falen. Andere vragen waren bedoeld omdat ik mij moest verantwoorden. Bijvoorbeeld waarom ik te laat was, of waarom ik mijn opdracht nog niet had afgemaakt, of waarom ik iets had laten vallen. Die vragen maakten dat ik mij schuldig voelde, of juist boos en opstandig. Soms stelden mijn ouders ook dat soort vragen, waarbij ik mij dan erg ongemakkelijk voelde.

Als aan mij vraag gesteld wordt kan dat nog steeds spanning oproepen, waardoor ik mij er niet echt voor open kan stellen. Het zal wel een beschermingsreactie zijn waardoor ik defensief reageer en eigenlijk de vraag afwijs. Daardoor loop ik echter het risico dat ik betekenisvolle en oprecht gestelde vragen ook niet kan toelaten. En dat is dan een gemiste kans. Want vragen zijn vaak ook een uitnodiging en gelegenheid tot bewustwording en communicatie.

Ook als ik zelf vragen stel kan ik mij ervan bewust worden of ik die vraag stel zoals mijn opvoeders of dat ik werkelijk geïnteresseerd ben in de ander, in het in het antwoord van de ander: Stel ik de vraag om iemand ‘het juiste antwoord’ te laten geven, of ‘tot inkeer’ wil laten komen, of stel ik de vraag omdat ik oprecht nieuwsgierig ben en open sta om te leren? Dat maakt een enorm verschil voor de communicatie die er door het stellen van de vraag ontstaat.

Ik wil me daarom bewust worden van mijn automatische defensieve reacties op vragen. Ik wil eerst even pauzeren voor ik reageer. Zodat ik kan kiezen of ik deze vraag wil toelaten of niet. Want ik geloof dat ik niet vrij ben als ik steeds automatisch reageer.
Je komt vragen ook veel tegen in verhalen of in films. Je herkent ze omdat je beseft dat die vragen iets teweegbrengen in het verdere verloop van een verhaal. Zo’n vraag creëert eerst een pauze, een stilte, er ontstaat een barstje tussen twee momenten, een spleet in iets dat eerst gesloten was, waarin iets nieuws kan groeien. Je voelt de spanning oplopen, je houdt de adem in: welke wending neemt het verhaal na het horen van een antwoord?

Iets vergelijkbaars geldt voor vragen in het verhaal van mijn eigen leven. Ik wil mij daarom leren openstellen voor de oprecht gestelde betekenisvolle vragen in mijn leven.